forestal

بلوط با نام علمی Quercus

درختی از خانواده راش (Fagaceae) بصورت درختانی بزرگ تا درختچه ایث . خزان کننده یا همیشه سبز
برگهای آن معمولا لوبدار هستند. گلهای نر بصورت گل آذین شاتون (گل آذین دم گربه ای) گلهای ماده منفرد یا چندتایی
میوه آن فندقه کهدر پیاله ای قرار میگیرد

گونه های خزان کننده آن در جنگلهای معتدله و گونه های همیشه سبز آن در جنگل های همیشه سبز انتشار دارد
 ر ایران در جنگلهای هیرکانی . ارسباران و جنگلهای وجود دارد گونه‌های مختلف بلوط نسبت به تغییرات آب و هوایی حساس، ولی در مجموع جنس بلوط سازش اکولوژیک و میزان بردباری بسیار زیادی داشته بطوریکه تغییرات درجه حرارت را در گستره ۳۱- تا ۴۵+ درجه سانتیگراد و بارندگی ۲۵۰ تا ۱۰۰۰ میلی‌متر را تحمل می‌کنند. مناسب‌ترین زیستگاه بلوط مناطقی با بارندگی ۳۵۰ تا ۷۵۰ میلی‌متر بوده که در آن بیشترین گسترش را دارد. رویشگاه گونه‌های این جنس از جلگه تا ارتفاع ۲۷۰۰ متر از سطح دریا گسترش داشته و هر چه اقلیم خشک‌تر می‌شود، درختانی کوچکتر و با قطری کمتر ایجاد می‌شوند.
در ایران بلوط مهمترین و فراوانترین گونه‌ی درختی موجود در غرب کشور، به ویژه در منطقه زاگرس محسوب می‌شود. سلسه جبال زاگرس، وسیع‌ترین و اصلی‌ترین رویشگاه گونه‌های مختلف بلوط در ایران بوده و به همین دلیل این منطقه از اهمیت بسیار ویژه‌ای برخوردار است.برای سهولت بررسی، منطقه زاگرس را بر اساس رویشگاه بلوط که گونه گیاهی اصلی در این ناحیه است، به دو ناحیه زاگرس شمالی و جنوبی تقسیم کرده‌اند.
 ناحیه زاگرس شمالی رویشگاه خاص Quercus infectoria بوده و در برخی از مناطق با Q. brantii یا Q. libani و یا هر دو گونه در هم می‌آمیزد. این بخش از زاگرس، استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، قسمت‌های معینی از استان کرمانشاه و لرستان را در بر می‌گیرد.

 زاگرس جنوبی رویشگاه خاص گونه Q. brantii بوده و شامل استان‌های ایلام، خوزستان، کهکیلویه و بویر احمد، فارس، اصفهان و چهار محال بختیاری است. زاگرس شمالی دارای اقلیم نیمه مرطوب و خنک و زاگرس جنوبی گرم و خشک است .

بر اساس مطالعاتی که توسط رایت و سایر محققین صورت گرفته جنگل‌های بلوط منطقه زاگرس حدود ۵۵۰۰ سال پیش تشکیل و به حالت کلیماکس رسیده‌است. جنگلی که در این ناحیه بوجود آمده یک جنگل شاخص خشک و نورپسندی است که بیشتر از درختان پست با تاج پهن تشکیل شده‌اند، ارتفاع این درختان بندرت به بیش از ۱۵-۱۰ متر می‌رسد. جنگل‌های بلوط زاگرس جنگلی کوهستانی و مقاوم به سرما است(شهسواری ۱۳۷۳). .




در غرب ایران، به طور کلی سه گونه اصلی و مهم بلوط به نامهای، بلوط ایرانی Quercus persica ( در بعضی از منابع با نام Q. brantii از آن یاد می‌کنند)، گونه Q. infectoria و گونه Q. libani وجود دارد.

آفات بلوط:

بندپایان و به ویژه حشرات از مهمترین عواملی هستند که در شرایط نامطلوب اکوسیستمی (به ویژه تنشهای رطوبتی و حرارتی)، جمعیت آنها دچار طغیان‌های موضعی، دوره‌ای و یا نسبتاً طولانی می‌شوند. طغیان آفات و میزان خسارت وارد شده توسط آنها با توجه به نوع اقلیم و شرایط اجتماعی حاکم بر کشور که امکان تجدید حیات در جنگل‌های بلوط را نا ممکن و یا بسیار محدود می کند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار خواهد بود.
 فات مختلفی درختان بلوط را مورد حمله قرار داده و در اکثر مواقع خسارت جدی به آن وارد می‌کنند. به طور خلاصه مهمترین گونه های شناخته شده آنها شامل پروانه جوانه‌خوار بلوط(L.) Tortrix viridana، پروانه برگخوار سفید بلوط Leucoma wiltshire، پروانه برگخوار گزنده بلوط(Strand) Porthesia melania، پروانه میوه خوار بلوط Laspeyresia fagiglandana(Zeller) ، سرخرطومی بذرخوار بلوطMarsham Curculio glandium ابریشم باف ناجور(Linnaeus) lymanteria dispar پروانه تخم انگشتری Malacosoma nustralia و زنبورهای گالزای بلوط Cynipidae هستند. گفتنی آن که در بیشتر منابع زنبورهای گالزای بلوط را به دلیل اهمیت اقتصادی برخی از گونه‌های آن آفت تلقی نمی‌کنند؛ در حالی که این
حشرات در مواقع طغیانی خسارت زیادی را به اندام‌های مختلف درخت (اعم از برگ، جوانه و شاتون) وارد می‌آورند.

در جنگلهای شمال سه گونه از بلوط وجود دارد


1-بلند مازو(Quercus castaneifolia): درختی بلند تا40 متر ارتفاع دارد حاشیه برگها دندانه دار کنگره ای و رویشگاه آن جنگلهای جلگه ای تا ارتفاعات شمال میباشد. درختانی نور پسندند و در مقایسه با راش نیاز به محیط گرمتر. توان تحمل خشکی بیشتری دارد. دارای چند رسدی. خیلی حساس به سرمای زود رس می باشد. گونه ای مزوفیت است و بیشتر در خاکهای رسی و سنگین میروید. پوست تنه آن ضخیم و درختی حساس به صاعقه می باشد دیر زیست بوده و دارای هتروفیلی برگ میباشد پوست و تنه و برگ دارای تانن که در چرم سازی مصرف دارد

 -اوری(Q.macranthera):معمولا درخت کوتاه گاهی درختچه ای .حاشیه برگها لوبدار. شاخه های سالانه و پشت برگها پوشیده
از کرکهای قهوه ای تا سفید .گوشوارکها نیمه دائمی میباشد و در حد فوقانی جنگلهای شمال انتشار دارد


-سفید مازو( Q.petreae یا Q.iberica ):معمولا درخت کوتاه گاهی درختچه ای میباشد. حاشیه برگها لوبدار. شاخه ها و پشت
برگها بدون کرک. گوشوارکها سریعا ریزان و در حد فوقانی جنگلهای شمال انتشار دارد

درخت بلوط یا درخت مازو که عمری طولانی حدود ۵۰۰ سال (گاهی حتی تا ۲۰۰۰ سال دارد) در ایران بیشتر در دردامنه رشته کوه زاگرس وجود دارد. استان‌های فارس ، لرستان ،کهگیلویه و بویراحمد ، چهار محال و بختیاری و ایلام دارای جنگل‌هایی از بلوط هستند که در نوع خود از بی نظیرترین جنگل‌های جهان می‌باشند.دشت برم ، بزرگترین دشت بلوط ایران در کازرون و در غرب استان فارس قرار گرفته است. چوب این درخت از مرغوبترین چوب‌هاست و ذغال آن نیز مرغوب است. این موضوع یکی از دلایل بریدن بی رویهٔ این درختان می‌باشد که این جنگل‌ها را تهدید می‌کند.(میوه بلوط اروپایی بشکل کره‌ای با قطرتقریبی ۲٫۵ سانتیمتر و میوه بلوط در حاشیه‌های زاگرس جنوبی ایران به اندازه تقریبی یک فشنگ اسلحه ژ-۳ می‌باشند)



ترکیب شیمیایی

میوهٔ بلوط: نشاسته ، پروتئین ، قندهای مختلف مخصوصاً کوئرسیت، مادهٔ روغنی و بلاخره تانن دارد.

برگ و پوست بلوط: تانن ویژه‌ای به نام اسید کوئرسی تانیک محلول در آب ، نوعی قند بنام کوئرسیت، یک مادهٔ تلخ بنام کوئرسیتین، لعاب، یک مادهٔ فرمز بنام قرمز بلوط دارد.



 خواص میوه بلوط

 میوه بلوط از قدیم الایام مورد مصرف بوده و از آن به عنوان غذا استفاده می کرده اند . حتی اگر آنرا خشک و در کرده و با در گندم مخلوط می کنند و از آن نان تهیه می نمایند .

می توان بلوط را بوداده و سپس آنرا در کرده و از آن چائی تهیه کرد . مقدر مصرف آن یک قاشق چایخوری در یک لیوان آب جوش می باشد . این دم کرده را می توان برای مورد زیر بکار برد .




1- بواسیر را برطرف می کند .

2-اسهال ساده و اسهال خونی را رفع می کند .

3-درد معده و گاز معده را برطرف می کند .

4-برای رفع کم خونی موثر است .

5-نرمی استخوان را درمان می کند .

6- برای تقویت عمومی بدن موثر است .

7-برای معالجه اسهال اطفال ،‌در بلوط را با کاکائو مخلوط کرده و دم کرده آنرا به اطفال می دهند .


 واص درخت بلوط

 رای استفاده از پوست درخت بلوط یم توان آنرا در کرده و با عسل مخلوط کنید و یا اینکه یک قاشق در آنرا در یک لیوان آبجوش ریخته و به مدت 10 دقیقه دم کنید .

1- خونریزیها را متوقف می سازد .

2-درمان کننده بواسیر خونی است .

3-خاصیت ضد عفونی درد .

4-ادرار را زیاد می کند .

5-ترشحات زنانه را از بین می برد .

 مصارف خارجی پوست درخت بلوط

 رای استفاده خارجی از جوشانده پوست درخت استفاده می شود . بدین منظور باید 15 گرم پوست درخت را در یک لیتر آب جوش ریخته و بگذارید به آرامی بجوشد تا حجم آن به دو سوم تقلیل یابد .

 ز این جوشانده می توان بعنوان کمپرس استفاده کرد و یا آنرا در وان حمام ریخته ودر آن ساتراحت نمود .

1)خون مدرگی را درمان می کند .

2)اگزما را از بین می برد.

3)برای درمان بیماریهای پوستی در وان حمام که در آن جوشانده پوست درخت بلوط را ریخته اید به مدت یکربع ساعت استراحت کنید .

4)اگر واریس درید این قسمتها را با جوشانده پوست بلوط کمپرس کنید






منبع:


پایگاه جامع اطلاع رسانی پزشکان www.irteb.com
دکتر محمد صادق رجحان. درمان بوسیله گیاهان دارویی. چاپ دوم، مرکز فرهنگی آبا، ۱۳۷۷
http://biaban.darvish.info

+نوشته شده در ۱۳۸٩/٩/٤ساعت۱٠:٤٩ ‎ب.ظتوسط شیما | نظرات ()